Sijetl 2012: pogled na Jeosu 2062?

(Napomena: Urso je ovaj tekst prvobitno objavio 1. decembra 2011, u okviru saradnje sa izložbom Expo 2012 Jeosu. Ovde ga objavljujemo posthumno. Originalni tekst dostupan je ovde.)

Kako će Expo 2012 promeniti Jeosu? Kako će se pamtiti za pedeset godina? Da biste naslutili tu mogućnost, možete pogledati Sijetl. Taj grad sprema se da proslavi 50. godišnjicu svoje poslednje međunarodne izložbe, ili „world’s fair“, kako se u Sjedinjenim Državama češće nazivaju. Izložba Century 21 u Sijetlu 1962. ostavila je mnoga trajna nasleđa, i fizička i nematerijalna.

Kao i Jeosu, Sijetl je tada bio manje poznat i geografski relativno udaljen od većih urbanih središta. Pre 1962. međunarodne izložbe u Sjedinjenim Državama obično su organizovali veći gradovi: Njujork, Čikago i San Francisko. Sijetl je otvorio eru u kojoj su manji gradovi organizovali izložbe da bi probudili interesovanje za različite regione i razvili nove gradske četvrti. Nekoliko gradova je posle 1962. gledalo na Sijetl kao na model urbane obnove i ekonomskog rasta. Hemisfair ’68 u San Antoniju, Expo ’74 u Spokejnu, Svetska izložba 1982. u Noksvilu i Svetska izložba u Luizijani 1984. u Nju Orleansu u većoj ili manjoj meri koristili su Sijetl kao uzor. Sijetl je svakako imao koristi od te veće vidljivosti, ponekad na nezadovoljstvo meštana koji bi možda želeli malo manje rasta u svom gradu.

Sijetl danas

Sijetl je danas središte gradskog područja sa oko 3,7 miliona stanovnika. Godine 1962. imao je, međutim, otprilike upola manje. Odmah severno od centra stoji Spejs nidl, simbol koji se danas svuda povezuje sa gradom. Teško je i zamisliti Sijetl bez Spejs nidla, ali on umalo nije izgrađen.

Kada su se pravili prvi planovi za međunarodnu izložbu u Sijetlu, razmatrano je nekoliko koncepata, a tek kasnije se pojavila ideja o privatno finansiranom tornju (sa restoranima). I danas Spejs nidl godišnje primi više od milion posetilaca, što ga čini najvećom turističkom atrakcijom na severozapadu Sjedinjenih Država.

Spejs nidl se nalazi u prikladno nazvanom Seattle Centeru, prostornom nasleđu izložbe 1962. Blizu podnožja tornja je severni kraj sijetlske monošine, napravljene za izložbu. Bila je to prva komercijalna monošina u Sjedinjenim Državama. Povezivala je lokaciju izložbe sa centrom grada i i danas saobraća.

Paviljon Sjedinjenih Američkih Država na izložbi Century 21 bio je posvećen nauci. Danas je taj kompleks Naučni centar Sijetla. Zgrade i kule projektovao je Minoru Jamasaki, isti arhitekta koji je projektovao Svetski trgovinski centar u Njujorku.

Ipak, nisu sva nasleđa sagrađena od betona i čelika. Sećanja na izložbu i decenijama kasnije nadahnjuju ljude. Pisac iz Sijetla Knut Berger često piše o izložbi. Navodi da je izložba Century 21 iz 1962. oblikovala njegova sopstvena očekivanja o životu u 21. veku. Sijetl se često osvrće na 1962. da bi procenio gde je danas. Berger nalazi mnogo razloga za ponos zbog izložbe. Među njima navodi sposobnost grada da postigne saglasnost kada je reč o razvoju, usmerenost na razvoj užeg gradskog jezgra umesto predgrađa i prikaz regionalnog sistema javnog prevoza. Navodi i začetke zelenog pokreta još tada, kada je grad izneo viziju čistog i pametnog grada, nasleđe kojem je Sijetl ostao veran.

Zvanični vodič izložbe predviđao je budućnost u kojoj ćemo u tihim vozilima klizati na posao i raditi u kancelarijama punim bučnih računara. Možda su neke pojedinosti promašili, ali opšti idealizam i nadahnuće koje je izložba stvorila živeli su decenijama.

Fondacija Seattle Center, koja promoviše prostor nasleđa izložbe, priprema širok spektar događaja i aktivnosti povodom velike godišnjice. Pod nazivom „Sledećih pedeset“ (The Next Fifty), prikuplja usmena svedočanstva o izložbi, planira trku na 10 kilometara, organizuje šetnje sa vodičem i priprema konferencije i izložbe. U duhu izložbe iz 1962, okrenute budućnosti, „Sledećih pedeset“ poziva zajednicu da zamisli šta nas čeka u decenijama između danas i 2062.

Danas je u Jeosuu možda sve usredsređeno na 2012, ali možete biti sigurni da će ljudi 2062. i dalje slaviti izložbu, okean i obale. A uz malo sreće, gledaće i unapred, ka 2112. Godine planiranja možda se završavaju 2012, ali nasleđe počinje onog dana kada se kapije zatvore.